مقدمه:

فعالیتهای اقتصادی، دو رکن اساسی تولید کننده و مصرف کننده با انگیزه های مشخص و متفاوت وارد عرصه فعالیت می شوند. تولید گنندگان با هدف سود و مصرف گنندگان در پی کسب مطلوبیت و رضایتمندی هستند. پیوند و اتصال این دو گروه در تهیه و ارائه کالا منجر به تشکیل بازار می شود.

 1) نظام توزیع به عنوان مجموعه فرآیندهای موجود بین تولید تا مصرف، شامل نگهداری، حمل و نقل، بنکداری، پخش، عمده فروشی و خرده فروشی و در راس همه آنها نظام مدیریت فرآیندهای مذکور، مطرح می باشد.

1- اهمیت موضوع:

شبکه های توزیع بخشی از نظام اقتصادی کشور می باشد که تحولات اقتصادی کشور در تعیین کارکرد و ساختار آن موثر است.

ارکان اساسی شبکه توزیع عبارتند از:

1- تولید کنندگان و وارد کنندگان که کالا را وارد شبکه می کنند.

2- عمده فروشان که واسطه بین تولید کنندگان و توزیع کنندگان نهایی (خرده شدگان) می باشند.

3- خرده فروشان که رساننده نهایی کالا و خدمات به دست مصرف کنندگان هستند.

4- مصرف کنندگان که کالاها را از شبکه خارج نموده و مصرف می نمایند.

نمودار زیر فرآیند توزیع را در حالت عمومی نشان می دهد:

 

 

کارکرد صحیح این شبکه در جامعه نه تنها موجب دسترسی مصرف کنندگان به کالاها و خدمات با نرخی شفاف و منصفانه می شود، بلکه تعادل اقتصادی و بهبود وضعیت دو بخش تولید و مصرف نیز در گرو اصلاح و تنظیم این شبکه قرار دارد. این شبکه می تواند موجب شکل گیری انتظارات منطقی و عقلانی مصرف کنندگان و تولید کنندگان شده و بدین طریق بستر مناسبی برای مصرف و تولید مطلوب ایجاد نماید.

عدم کارکرد مناسب و ساختار غیر منطقی نظام توزیع موجب گران تر شدن قیمت کالاها و خدمات، ایجاد نارضایتی و شکل گیری انتظارات غیر عقلانی از تولید کنندگان (و در مصرف کنندگان) و نوسانات شدید قیمت، اتلاف منابع، عدم شفافیت، کاهش قدرت خرید، آشفتگی در کارکرد بازار و شکل گیری شبکه های غیر رسمی توزیع در جامعه می شود. شناخت اجزای کارکرد و مشخصات شبکه های توزیع کشور اولین گام در ارائه سیاست های اصلاحی می باشد.

شبکه های توزیع در حال حاضر در ایران از گستردگی وسیعی برخوردارند:

1- شرکت های تعاونی (شهری، کارمندی، کارگری، محلی، آزاد و روستایی...).

2- اصناف (توزیعی، خدماتی، تولیدی و خدماتی فنی)

3- شرکت بازرگانی دولتی

4- فروشگاه های زنجیره ای (قدس، اتکا، شهروند، رفاه و...).

5- فروشگاه های وابسته به نهادها (بنیاد شهید، 15 خرداد، کمیته امداد و...)

6- میادین میوه و تره بار

7- نمایندگی های شرکت های تولیدی

کالاهای مختلف وابسته به نوع کالا (سرمایه ای و مصرفی)، نوع تولید (وارداتی، تولید داخل، قاچاق) و فرآیند خصوصی یا دولتی آن مسیرهای متفاوتی را در شبکه توزیع کشور طی می نمایند و به همین دلیل کارکرد شبکه توزیع در خصوص کالاهای مختلف با یکدیگر متفاوت است.

از بعد مصرف کننده نیز افزایش آگاهی، بهبود سلامت و ایمنی، پیشبرد عقاید مصرف کنندگان و ایجاد بازار رقابتی منصفانه برای مصرف کنندگان مورد توجه است.

بررسی ها حاکی از آنست که نظام مدیریتی و حلقه های نظام فعلی توزیع در کشور ما دچار مشکلات و ویژگیهای خاص است که عمده آنها به شرح زیر می باشد:

1. تعداد فوق العاده واحدها ی صنفی در سطح خرده فروشی


2. بالا بودن هزینه های شبکه توزیع کالا (فاصله بهای تولید کننده و بهای مصرف کننده)

3. عدم وجود اطلاعات کافی از فعالیت حلقه ها و آمار توزیع کالا

4. نا مطمئن و سازمان نایافته بودن بخش قابل توجهی از حمل و پخش کالا در شبکه توزیع

5. عدم امکان تعامل بین اصناف مختلف جهت توسعه و صادرات و تنظیم بازار

6. عدم وجود اتحادیه در رسته های مختلف صنفی حوزه اصناف کشور

7. وجود انحصار در بازار بسیاری از کالاها و خدمات

8. عدم توسعه زیر ساخت های فنی و نهادی

9. عدم وجود نظام طبقه بندی و خدمات شناسه کالایی مشترک بین مبادی ورود و شبکه توزیع داخلی

10. عدم وجود تشکل های غیر دولتی حمایت از حقوق مصرف کننده

11. عدم وجود نهاد منسجم تنظیم کننده بازار

محورهای تدوین برنامه نوین سازی و اصلاح نظام کالا و خدمات را می توان به شرح زیر ارایه کرد:

فرهنگ سازی برای استفاده از کالاهای استاندارد با راندمان بالا و کیفیت مطلوب؛

ساماندهی اصناف؛

ساماندهی صادرات و واردات؛

ساماندهی نظام قیمت گذاری در سطح کشور و امور مربوط به تنظیم بازار؛

افزایش سطح تعامل و هم افزایی حلقه های مختلف شبکه توزیع؛

فراهم کردن امکان برخورد داری از اطلاعات شبکه توزیع نظارت بر آن؛

منطقی کردن تعداد عوامل توزیع و نهایتاً کاهش هزینه های نظام توزیع کالا؛

بکارگیری نیروهای بالقوه مصرف کنندگان برای ایجاد بازار رقابتی منصفانه؛

کاهش هزینه های مداخله دولت در تنظیم بازار،

ایجاد نهاد مدون تسهیل رقابت و کنترل انحصار به منظور تنظیم بازار،

ایجاد نظام طبقه بندی کالا و خدمات به منظور خارج ساختن کالای قاچاق و نامرغوب از بازار


براساس تبصره بند (ی) ماده 33 برنامه چهارم توسعه کلیه بنگاه های تجاری و شبکه های توزیع موظف اند استانداردهای ابلاغی از سوی وزارت بازرگانی را در جهت نوین سازی شبکه های توزیع کشور و پیوستن به سازمان تجارت

هانی رعایت نمایند.

با توجه به اینکه مهمترین اهداف ایجاد یک شبکه توزیع کارآمد عبارت است از:

تنظیم شبکه توزیع براساس ضرورت ها و امکانات در راستای اهداف و مصالح کشور.

کمک به اصلاح ساختاری کشور.

توزیع منطقی و عادلانه کالا، (متناسب بودن حجم کالاها در مکان های جغرافیایی مختلف)

جلوگیری از افزایش بی رویه قیمت ها

جهت دهی به الگوی مصرف

به کارگیری ظرفیت های تولیدی.

عرضه سریع کالاها و محصولات و خدمات

حداقل نمودن نقش واسطه ها بین تولید کنندگان


ساختار و عملکرد شبکه توزیع برخی کالاهای در کشورهای منتخب

ماهیت و کارآیی سیستم های توزیع با ماهیت نظام اقتصادی بسیار نزدیک دارد. در اقتصادهای وابسته به استخراج مواد خام، هزینه های تدارک کالا در مقایسه با اقتصادهای خدماتی بالاتر است.

تدارک کالا در ابتدا با ماشینی کردن فرآیندهای تولید سر و کار داشت که هدف آن تلفیق عوامل تولید و ساماندهی تولید با نظر به کمترین هزینه یا نیل به حداکثر کارآیی بود.

فرودگاه های بزرگ و نیز بزرگراه ها برای دستیابی به یک بازار منطقه ای هدایت می شوند.

دگرگونی وضعیت تولید و نیز تولید صنعتی با دگرگونی در وضعیت پراکندگی حمل همراه بوده است.

بغضی از کالاها نیازمند یک سیستم سه وجهی شامل مراکز توزیع منطقه ای، ملی و بین المللی هستند.

کالاها تا حد ممکن مستقیم و بدون واسطه به مصرف کننده نهایی برسد.

 

[-COMMENT-]